Poczdam - Opis miejsca

Poczdam – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Miasto znane jest głównie ze swoich bardzo cennych zespołów zabytkowych, głównie z zespołu parkowo-pałacowego Sanssouci, wybudowanego w XVIII wieku przez Fryderyka II Wielkiego, który od 1990 r. znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Potsdam_brandenburger_tor.jpg

Autor: User Bruhaha on de.wikipedia (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Potsdam_brandenburger_tor.jpg

Od połowy XIX wieku Poczdam rozwijał się jako centrum kulturalno-naukowe. Obecnie miasto jest jednym ze znaczących ośrodków akademickich we wschodnich Niemczech. Działają tu 3 wyższe uczelnie publiczne oraz ponad 30 instytutów badawczych. Około 15% mieszkańców stanowią studenci – m.in. Uniwersytetu w Poczdamie. W mieście znajduje się najstarsze na świecie studio filmowe Babelsberg, będące siedzibą wytwórni filmowej Universum Film AG.

Geografia

Poczdam leży na południowy zachód od Berlina, z którym graniczy, znajdując się w środkowym biegu rzeki Haweli. W środowisko naturalnym miasta dominują lasy oraz jeziora, z których największymi są: Templiner oraz Schwielow. Charakterystycznym widokiem są szerokie równiny i wzgórza morenowe. Najwyższym wzniesieniem w Poczdamie jest Kleiner Ravensberg, liczący 114,2 m n.p.m. Z kolei najniższy punkt miasta znajduje się w jego centrum nad brzegiem Haweli i liczy 29 m n.p.m. 75% powierzchni miasta stanowi zieleń, w tym lasy i parki, z kolei grunty rolne stanowią 25%.

Orangerie_Potsdam_Haupt.jpg

Autor: (Praca własna) [CC-BY-2.5 lub GFDL], Orangerie_Potsdam_Haupt.jpg

Poczdam leży w strefie klimatu umiarkowanego, w którym swoje wpływy zaznaczają klimat atlantycki oraz umiarkowany. Takie ekstremalne zjawiska pogodowe jak: huragany, śnieżyce i gradobicie występują tu niezwykle rzadko.

Amplituda rocznych temperatur jest podobna do średniej krajowej. Sezonowe wahania temperatury są mniejsze niż zwykle w klimacie kontynentalnym, ale wyższe niż w klimacie morskim, charakterystycznym dla regionów przybrzeżnych. Opad jest stosunkowo niski i wynosi 590 mm w skali rocznej. Dla porównania w Barcelonie wynosi on tak samo – 590 mm, a w Monachium 1000 mm.

Griebnitzsee_Potsdam_Berlin.jpg

Autor: Jorges (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Griebnitzsee_Potsdam_Berlin.jpg

Zmiany klimatyczne w Poczdamie są analizowane od około 1874 r., to jest od czasu zainstalowania na wzniesieniu Telegrafenberg Instytutu Badawczego ds. Zmian Klimatycznych (Institut für Klimafolgenforschung), który prognozuje, że w ciągu najbliższych kilku dekad dojdzie do wzrostu średniej temperatur oraz spadku opadów w całej Brandenburgii.

Historia

Obszar na którym położony jest dzisiejszy Poczdam był zamieszkiwany przez człowieka prawdopodobnie od epoki brązu. Od VII w. tereny te były zasiedlane przez plemiona Słowian zachodnich. W VIII w. Hawelanie posiadali na obszarze obecnej Brandenburgii 14 grodów, w tym w Poczdamie.

Pierwsza wzmianka źródłowa pochodzi z 3 lipca 993 r. z dokumentu cesarza Ottona III do opactwa w Quedlinburgu. Wymieniana jest tam osada nosząca nazwę Podstąpin (Poztupimi). Nazwa ta pochodzi zapewne od słów słowiańskich: pod dubimi, które oznaczać miały, iż osada leży wśród dębów. Do dnia dzisiejszego ta pierwotna nazwa zachowała się w języku dolnołużyckim i brzmi Podstupim.

2020.Gitterpavillon_verziert_mit_vergoldeten_Sonnen_und_Instrumenten(1775)-Sanssouci-Steffen_Heilfort.JPG

W połowie XII w. władca Saksonii Albrecht Niedźwiedź zorganizował krucjatę połabską w czasie której podbił tereny należące do plemion Słowian zachodnich, tworząc na ich miejscu Marchię Brandenburską, będącą częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W miejscu dawnego grodu zbudowano murowany zamek w pobliżu którego założono osadę pod nazwą Postamp, która po raz pierwszy jest wzmiankowana w 1317 r. W 1345 r. otrzymała ona prawa miejskie. Pozostawało ono małym ośrodkiem handlowym wschodnich Niemiec.

Od 1416 r. do zakończenia I wojny światowej i upadku monarchii w Prusach Poczdam znajdował się w rękach dynastii Hohenzollernów. Miasto było niszczone podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) oraz przez dwa wielkie pożary.

Prawdziwym przełomem w historii Poczdamu było objęcie władzy w Prusach przez Fryderyka Wilhelma I Hohenzollerna zwanego Wielkim Elektorem (1640-1688), który zapoczątkował rządy absolutystyczne. Zdecydował się on na utworzenie w Poczdamie swojej drugiej po Berlinie oficjalnej rezydencji, przebudowując na ten cel pałac miejski oraz nabywając nowe majątki ziemskie w jego pobliżu. Realizację tego planu rozpoczęto w 1660 r.

Sanssouci_-_Nowy_Pałac_02.jpg

Autor: Lestat (Jan Mehlich) (Praca własna) [CC-BY-SA-2.5 lub CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Sanssouci_-_Nowy_Pałac_02.jpg

W celu pozyskania nowych osadników wydał w 1685 r. Edykt poczdamski, gwarantujący swobodę wyznania na terytorium jego państwa. Pozwoliło to na ściągnięcie ok. 20 tysięcy imigrantów z Francji, wyznających kalwinizm tzw. Hugenotów, którzy odznaczając się wysoką wiedzą przyczynili się nie tylko do rozwoju miasta, lecz całego państwa pruskiego.

Pod rządami jego wnuka Fryderyka Wilhelma I Króla Sierżanta (1713-1740) miasto miało stać się ważnym ośrodkiem wojskowym monarchii, w którym ulokowane nowe garnizony wojskowe, co spowodowało konieczność jego rozbudowy o nowe domy mieszkalne. W tym czasie powstały również dwa kościoły garnizonowe: św. Mikołaja (St. Nikolaikirche) i św. Ducha (Heilig-Geist-Kirche), które od tej pory dominowy w architekturze miasta. Utworzono także sierociniec, w którym dzieci znajdowały się pod opieką wojskowych, przechodząc z czasem w szeregi armii. W 1720 r. Rosja i Prusy zawarły traktat w Poczdamie, w którym zobowiązały się do prowadzenia wspólnej polityki wobec I Rzeczypospolitej oraz do utrzymania jej istniejącego ustroju, czyli wolnej elekcji i liberum veto.

Jego syn Fryderyk II Wielki (1740-1786) należący do czołowych władców absolutyzmu oświeconego, doprowadził do reformy państwa. Zdecydował się na całkowitą przebudowę wyglądu ulic i placów miasta. Z jego rozkazu przeprojektowano całkowicie wiele budowli, w tym na Starym Rynku (Alter Markt) nadając im fasadom barokowe elewacje. Przekształcił park Sanssouci w swoją letnią rezydencję w 1745 r., po przebudowie dokonanej przez Georga Wenzlausa von Knobelsdorffa.

Potsdam_schloss_sanssouci_b.jpg

Autor: Paul Odörfer (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Potsdam_schloss_sanssouci_b.jpg

W październiku 1806 r. Poczdam został zajęty przez wojska francuskie, którymi osobiście dowodził Napoleon Bonaparte. Odwiedził on przy tym grób Fryderyka II w kościele garnizonowym. Okupacja francuska przyczyniła się do dalszych reform państwa. W 1815 r. Poczdam został stolicą prowincji brandenburskiej. W 1838 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem.

W połowie XIX w. doszło do zwiększenia się napięć w społeczeństwach europejskich przeciwko dotychczasowym ustrojom politycznym. Pierwsze wystąpienia ludności w tzw. Wiośnie Ludów miały miejsce w Wiedniu i Berlinie (Rewolucja marcowa). W ich efekcie król Fryderyk Wilhelm IV zdecydował się przenieść do rzekomo bardziej pokojowo nastawionego Poczdamu, gdzie również doszło do rozruchów zbuntowanych żołnierzy, które zostały krwawo stłumione. Po zdławieniu zamieszek za główny cel władze postawiły sobie pacyfikację nastrojów i przywrócenie starej struktury władzy. W tym czasie nie powstało w mieście żadnych imponujących budowli. Wyjątek stanowił kościół katolicki św. Piotra i Pawła. W 1911 r. założono w dzielnicy Babelsberg pierwszą w Niemczech i na świecie wytwórnię filmową Babelsberg.

W 1914 r. ostatni król Prus i cesarz niemiecki Wilhelm II Hohenzollern ogłosił w Nowym Pałacu deklarację wojny przeciwko Entencie. Po jej zakończeniu i rewolucji listopadowej w 1918 r. Niemcy zostały proklamowane republiką, a sam Wilhelm II udał się na emigrację do Holandii. Poczdam tym samym stracił status oficjalnej rezydencji królewskiej.

Westteil_Sanssouci.jpg

Autor: Suse (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Westteil_Sanssouci.jpg

Upadek monarchii Hohenzollernów zapoczątkował nowy okres w dziejach Niemiec, który odznaczał się wyjątkową niestabilnością polityczna oraz wzrostem wpływów skrajnych ugrupowań politycznych. 15 marca 1933 r. w Poczdamie miała miejsce proklamacja powstania III Rzeszy przez Adolfa Hitlera. 21 marca w poczdamskim kościele garnizonowym odbyło się posiedzenie Reichstagu bez udziału socjaldemokratów i komunistów, transmitowane przez radio na całe Niemcy, na którym prezydent Paul von Hindenburg powierzył przywódcy NSDAP misje utworzenia nowego rządu.

W końcowej fazie II wojny światowej Poczdam był kilkakrotnie bombardowany przez samoloty alianckie. Szczególnie dotkliwy był nalot z 14 kwietnia 1945 r. W ich wyniku zniszczeniu uległa znaczna cześć miasta, w tym zabytkowe śródmieście. 27 kwietnia 1945 r. do Poczdamu wkroczyła Armia Czerwona, co oznaczało koniec działań wojennych dla miasta.

W sierpniu 1945 odbyła się w Poczdamie, w pałacu Cecilienhof konferencja Wielkiej Trójki kończąca II wojnę światową.

Potsdam_St._Nikolaikirche_2005.jpg

Autor: Andreas Fränzel (Praca własna) [CC-BY-2.5 lub CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Potsdam_St._Nikolaikirche_2005.jpg

W latach 1947-1952 Poczdam był stolicą nowo utworzonego landu Brandenburgia, a po jego likwidacji przez władze NRD w 1952 r. siedzibą okręgu Potsdam. Komunistyczne władze NRD miały ambiwalentny stosunek do dziedzictwa historycznego Poczdamu. Z jednej strony uznawano je za dumę narodową i osiągnięcia kulturalne narodu niemieckiego, z drugiej strony świadczyły one o jego militarnej i imperialistycznej przeszłości od której się odcinano. W 1951 r. utworzono pierwszą państwową wyższą uczelnię – Wyższą Szkołę Pedagogiczną im. Karla Liebknechta (Pädagogische Hochschule Karl Liebknecht). Ze względu na poważne braki mieszkaniowe zdecydowano się na budowę nowych osiedli mieszkaniowych w południowej części miasta.

Wraz z utworzeniem NRD i RFN rozpoczęła się blokada Berlina Zachodniego, która nasiliła się po 1961 r., tj. wybudowaniu Muru Berlińskiego. W czasie zimnej wojny przejście w pobliżu Mostu Glienicke (Glienicker Brücke) używane było do wymiany szpiegów.

Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 i utworzeniu kraju związkowego Brandenburgia Poczdam został jego stolicą. Pojawiło się kilka koncepcji rewitalizacji zabytkowego centrum miasta oraz odbudowy kościoła garnizonowego. Już w 1990 r. spora część krajobrazu kulturowego miasta została wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. W 1993 r. hucznie obchodzono 1000-lecie miasta. Poczdam zgłosił swoja kandydaturę do prestiżowego tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2010 r., jednak przegrał z Essen.

Zabytki

  • Sanssouci – kompleks parkowo-pałacowy Fryderyka II (Lista światowego dziedzictwa UNESCO).
  • Cecilienhof – pałac księcia Wilhelma Hohenzollern
  • maszyna parowa – która napędzała mechanizmy dostarczające wodę do fontann Sanssouci, umieszczona w budynku przypominającym meczet, gdzie minaret mieści komin.
  • Kościół św. Piotra i Pawła
  • Brama Brandenburska
  • Dzielnica Holenderska
  • Kolonia rosyjska Alexandrowka

Problemy lokalne

Przedmiotem długoletnich dyskusji i sporów jest kwestia rewitalizacji zabytkowego centrum miasta, a w szczególności odbudowy zniszczonych podczas II wojny światowej zabytków. Po 1990 r. zrealizowano na obszarze Poczdamu kilka dużych projektów budowlanych, w tym wybudowano nowy dworzec kolejowy z galerią handlową, jednak były to bardzo kontrowersyjne budowle ze względu na ich lokalizację oraz architekturę.

Das_Alte_Rathaus_zu_Potsdam.jpg

Autor: Original uploader was Florian S. at de.wikipedia Later versions were uploaded by Unify at de.wikipedia.(Original text : Florian S.) (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Das_Alte_Rathaus_zu_Potsdam.jpg

Obecnie spory wzbudza kwestia odbudowy Pałacu Miejskiego na Starym Rynku, którą zaakceptował w 2005 r. rząd Brandenburgii, z przeznaczeniem obiektu na siedzibę parlamentu krajowego (landtagu). Ostatecznie po konsultacjach publicznych uzgodniono, że budowa rozpocznie się w 2010 r. Kolejne kontrowersyjne wzbudza rekonstrukcja Kościoła Garnizonowego, w którym ma zostać stworzone w przyszłości centrum pojednania, które mieścić się będzie w większości w oryginalnej fasadzie budowli.

Gospodarka

Gospodarka Poczdamu rozwija się obecnie bardzo dobrze. Stopa bezrobocia jest niższa niż średnia dla nowych krajów związkowych z byłej NRD i wynosi obecnie około 10%. Średni dochód na mieszkańca jest jednym z najwyższych wśród wszystkich dużych miast z nowych landów, a tuż za Jeną i Dreznem. Podatki od dochodów w 2005 r. wynosiły ponad 44 mln euro, co stawia je na poziomie porównywalnym z Heidelbergiem. Zadłużenie publiczne wynosi wyłącznie 260 € na osobę i należy do najniższych w Niemczech.

Na tak korzystny obraz gospodarki miejskiej złożyło się kilka czynników. Przede wszystkim gospodarkę centralnie planowaną na obszarze miasta cechowało lepsze zarządzanie nastawione na rozwój usług, a nie na przemysł i produkcję. Spowodowało to po zjednoczeniu Niemiec bardziej łagodniejsze przejście z gospodarki centralnie planowanej na gospodarkę wolnorynkową.w porównaniu do innych miast NRD. Transformację ułatwiło także istnienie w Poczdamie kilku ośrodków badawczych, które dawały obywatelom wyższy stopień wykształcenia oraz dostosowywały się do potrzeb zmieniającej się gospodarki rynkowej. Nie bez znaczenia było też korzystne położenie miasta, na granicy z Berlinem i co za tym idzie w pobliżu autostrad i lotniska.

HollViertel.jpg

Autor: Creando at de.wikipedia (Praca własna) [CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], HollViertel.jpg

W Poczdamie działa około 6000 firm, należących do małych i średnich przedsiębiorstw. W mieście znajduje się kilka instytutów badawczych należących do czołówki niemieckich ośrodków biotechnologicznych, z którym związana jest działalność 160 firm i 3200 bezpośrednich pracowników. Z przemysłem tym związane jest 12 000 osób pracujących w regionie.

Wśród większych indywidualnych inwestorów prywatnych przybyłych w ciagu ostatnich lat należą między innymi: Oracle Corporation, która przeniosła 2001 r. tutaj swoją siedzibę. Obok niej w Poczdamie jedną ze swoich central ma Volkswagen AG. Również konsorcjum Toll Collect przeniosło swoją siedzibę do Berlina i Poczdamu. Największym prywatnym inwestorem jest Hasso Plattner, który zainwestował ponad 200 milionów euro w centrum zaawansowanych technologii.

Transport

Poczdam jest podłączony do sieci autostrad. Miasto jest otoczone od zachodu i południa przez tzw. Berliner Ring (autostradową obwodnicę Berlina) – A10. Przez wschodnią granicę miasta przebiega autostrada A115, która jest znana Berlinie pod nazwą AVUS. Przez miasto przebiega kilka ważnych dróg krajowych: B1, B2 i B273. Poczdam leży na trasie niemiecko-holenderskiej wakacyjnej Oranier Route.

Poczdam posiada rozbudowaną komunikację miejską w skład której wchodzą linie: autobusowe, tramwajowe i szybka kolej miejska. Pierwsze dwie są zarządzane przez miejską spółkę Potsdam GmbH, która prowadzi również 200 regionalnych linii autobusowych w Poczdamie i w powiecie Potsdam-Mittelmark oraz powiecie Havelland. We wszystkich środkach komunikacji obowiązuje jedna stawka przewozowa ustalana przez Zarząd Transportu Miejskiego w Berlinie i Brandenburgii (VBB).

Nauener_Tor_Potsdam.JPG

Autor: User:Thorbjoern (Praca własna) [CC-BY-2.5 lub CC-BY-SA-3.0-migrated lub GFDL], Nauener_Tor_Potsdam.JPG

Przez miasto przebiega kilka linii kolejowych w kierunkach: Berlina, lotniska Berlin-Schönefeld, Jüterbogu, Dessau, Brandenburgu an der Havel, Hennigsdorfu i Senftenbergu. Trasa Berlin-Poczdam była pierwszą linią kolejową na terenie Prus. W 1845 r. otwarto linię kolejową na odcinku Berlin-Poczdam-Magdeburg. Poczdam nie posiada osobnego węzła kolejowego, wchodząc w skład Berlińskiego Pierścienia Zewnętrznego (Berliner Außenring). Do najważniejszych stacji kolejowych należą: Potsdam-Charlottenhof, Potsdam Griebnitzsee, Potsdam Medienstadt Babelsberg.

Transport wodny, z uwagi na dużą liczbę kanałów oraz jeziora (Tiefer See, Templiner See, Schwielowse, Großer Zernsee, Schlänitzsee) odchodzących od drogi wodnej Hawela - Łaba, jest ożywiony, zarowno towarowy, jak i statków wycieczkowych oraz jachtów turystycznych. W mieście znajduje się port rzeczny, przystanie żeglugi turystycznej oraz szereg marin.

Bliskość Berlina zapewnia dosyć dobre połączenie z lotniskami. Najbliższe lotnisko to Berlin-Tegel jest oddalone o 25 km, zaś port lotniczy Berlin-Schoenefeld o około 40 km.

© Źródło: Wikipedia (autorzy, na licencji CC-BY-SA 3.0)
TEKST na licencji CC-BY-SA 3.0
Komentarze
Komentarze
Zapraszamy do pisania komentarzy, zadawania pytań dotyczących oglądanego miejsca. Dodaj komentarz

Poczdam - Dodaj komentarz